Sunken Road en Hawthorn Ridge Mine

Peter C. en ik hebben de slagvelden van WO I bezocht. Zo waren we ook bij een enorme krater die geslagen was door een ondergrondse mijn onder het Duitse front. De bedoeling was dat de Britse soldaten een kwartier na de explosie de aanval zouden inzetten. De gedachte was dat de Duitsers zouden zijn vernietigd en dat het rond vliegend puin in die tijd zou zijn gaan liggen. Nou die explosie was echt ongelooflijk; op Youtube circuleren nog wel filmpjes. De krater was nog intact en onwaarschijnlijk diep; dat er nog lieden waren die dit konden overleven is niet te geloven, maar niets was minder waar.

Er was strategisch niet goed nagedacht; in dat kwartier na de explosie hadden de ongetwijfeld ontredderde Duitse soldaten die de explosie overleefd hadden, kans gekregen om de machine geweren opnieuw op te stellen. Deze jonge mannen, hierboven op de foto en wachtend in "sunken road", waren vrijwel allemaal dood na deze operatie. Luguber als je al die begraafplaatsen ziet bij het front van WO I.

Het was sinister om daar te staan, bijna honderd jaar na dato. Na groeien er bramen; je hoort de vogels. Er ging veel door me heen toen ik daar door die "sunken road" liep.

Loopgraven oorlog

Ivan Bloch voorspelde de volslagen zinloosheid van
"moderne oorlog".

In "Uitverkoren zondebokken", het boek dat handelt over de leden van het geslacht Josephus Jitta van de hand van Theo Toebosch lees ik dat Ivan Bloch al ver voor WO I had beredeneerd dat oorlog geen zin meer had. Citaat: Nieuwe wapentechnologie zo concludeert hij in "La Guerre Future", heeft stormaanvallen met bajonet en cavalerie zinloos gemaakt. Ingraven in loopgraven betekent het einde van snelle aanvallen en beslissende overwinningen.

Hij heeft zijn gelijk gekregen in 14-18, la grande guerre. Vorig jaar was ik met Peter C. in Verdun en heb de restanten van de verschrikkingen, die zelfs heden nog afschrikwekkend zijn mogen aanschouwen. De jaren daarvoor waren we in Ieperen en Passchendaele. Ik kwam er elke keer gedeprimeerd vandaan. Mijn inlevend vermogen als vader van twee zonen ging met me aan de loop. Wat een verdriet moet dit allemaal hebben veroorzaakt en was kennelijk onvermijdelijk door de collectieve beslissing van regeringen en bevolkingen van de Europese staten.
Waarschuwingen vooraf doen de mensheid niet van een vooringenomen besluit terugkomen. Men ging collectief "frisch und fröhlich" te wapen en zo verloren miljoenen jonge mannen het leven. Laten we vooral blij zijn met ons verenigd Europa dat toch primair tot stand kwam om dergelijke stommiteiten te voorkomen!

Der Kaiser in Doorn

Het mausoleum van keizer Wilhelm te Huize Doorn

Dit is zo'n relativerend plaatje, genomen in de tuin van Huize Doorn, de plek waar voormalig Kaiser Wilhelm na WO I zijn laatste jaren heeft gesleten met hout hakken zo gaat de mare; de plek waar zijn stoffelijk overschot al decennia lang rust in dit bescheiden mausoleum. 

De afgelopen jaren hebben mijn vriend Peter C. en ik veel plekken bezocht uit WO I; nog steeds zijn we sterk onder de indruk wat voor vreselijke implicaties die oorlog heeft gehad; al die jonge jongens van over de hele wereld die daarin de dood vonden. Het is te eenvoudig om alleen de verliezer, Duitsland, de schuld van deze oorlog te geven; daarvoor was de politieke context veel te gecompliceerd. 

Tussen Frankrijk en Duitsland heerste vanouds grote rivaliteit. Na de Franse revolutie was Napoleon over een groot deel van Europa en dus ook Duitsland heengewalst; bij Austerlitz werd het Franse leger verslagen; in 1870 werd een flut reden verzonnen door Frankrijk om Duitsland, toen eigenlijk nog alleen maar Pruisen, aan te vallen. Door merkwaardige weerkundige omstandigheden eindigde toen de belangrijkste aanval  van het Pruisische leger in een overwinning voor de laatsten. Duitsland was zo stom om Elzas-Lotharingen toen in te pikken. Dat gaf aanleiding tot révanche gevoelens. En toen die verschrikking van WO I, waarin de hierboven genoemde Kaiser Wilhelm een belangrijke rol speelde. En dan nu, bijna honderd jaar na deze verschrikkelijke oorlog ligt hij daar, vrijwel vergeten. Als ik dan door één van de raampjes kijkt en die kleine kist ziet staan, denk ik niet alleen aan die op rij gestelde witte of zwarte kruisen met daaronder al die vergeten jonge kerels, maar ook aan de relativiteit van het bestaan, zelfs van de groten der aarde.

Private William McBride

Eerder meldde ik al dat mijn vriend Dick mij met veel verschillende muziek heeft doen kennis maken. Niet alleen klassieke muziek maar ook "folk" hoorde daarbij. Diep melancholieke Ierse muziek, keltische oogstliederen, allerlei emotionele muziek hoorde daar bij. "Show your legs to the countryman", een droevig lied over een verliefd jong meisje dat niet met haar geliefde mag trouwen en zich uiteindelijk verdrinkt in de rivier net als Patsy dat deed in een NLse smartlap.

Maar het lied dat me altijd is bij gebleven betreft toch Private William McBride; een lied over een soldaat die stierf tijdens WO I.

De afgelopen jaren heb ik met vriend Peter C de slagvelden van WO I bezocht. Het treft je diep wanneer je al die begraafplaatsen ziet van die jonge mannen. Van heinde en ver kwamen zij. Niet alleen uit Europa, maar uit alle hoeken en gaten van het Britse rijk. Soms kwamen ze van de andere kant van de wereld om direct te worden ingezet op het slagveld; vijf minuten later waren ze dood. De grootste militaire waanzin die je maar kunt bedenken. En een menselijke ellende die niet voorstelbaar is. Je kunt je er iets bij voorstellen indien je het boek leest van Barthas: dagboek van een frontsoldaat. 

In dit Ierse lied over William McBride wordt op treffende wijze weergegeven hoe die oorlog voor een individu kon verlopen. Hier volgt de tekst:

Well, how do you do, Private William McBride,
Do you mind if I sit down here by your graveside?
And rest for awhile in the warm summer sun,
I've been walking all day, and I'm nearly done.
And I see by your gravestone you were only 19
When you joined the glorious fallen in 1916,
Well, I hope you died quick and I hope you died clean
Or, Willie McBride, was it slow and obscene?

Did they Beat the drum slowly, did the play the pipes lowly?
Did the rifles fir o'er you as they lowered you down?
Did the bugles sound The Last Post in chorus?
Did the pipes play the Flowers of the Forest?

And did you leave a wife or a sweetheart behind
In some loyal heart is your memory enshrined?
And, though you died back in 1916,
To that loyal heart are you forever 19?
Or are you a stranger without even a name,
Forever enshrined behind some glass pane,
In an old photograph, torn and tattered and stained,
And fading to yellow in a brown leather frame?

The sun's shining down on these green fields of France;
The warm wind blows gently, and the red poppies dance.
The trenches have vanished long under the plow;
No gas and no barbed wire, no guns firing now.
But here in this graveyard that's still No Man's Land
The countless white crosses in mute witness stand
To man's blind indifference to his fellow man.
And a whole generation who were butchered and damned.

And I can't help but wonder, no Willie McBride,
Do all those who lie here know why they died?
Did you really believe them when they told you "The Cause?"
Did you really believe that this war would end wars?
Well the suffering, the sorrow, the glory, the shame
The killing, the dying, it was all done in vain,
For Willie McBride, it all happened again,
And again, and again, and again, and again.

Mijnen oorlog

Met mijn vriend Peter C heb ik een aantal jaren achter elkaar de verschillende slagvelden van WO I bezocht. Ieperen, de Somme en als laatste Verdun. Je raakt er behoorlijk van onder de indruk; zeker bij het zien van al die oorlogsgraven van die jonge jongens. Honderdduizenden zijn gesneuveld, vaak meerdere duizenden op één dag. Kun je het je voorstellen?
Maar hier zie je de restanten van een griezelig bizarre vorm van oorlogvoering waarbij de loopgraven van twee kanten letterlijk ondermijnd werden. Als de mijnen tot ontploffing kwamen verdween de grond onder de voeten. Wat overbleef was een volkomen gespleten heuvel waarop voor de oorlog een dorp met kerk en kerkhof hadden gestaan. Verbijsterend wat we elkaar in Europa hebben aangedaan nog geen honderd jaar geleden. De littekens in het landschap zijn vooralsnog onuitwisbare getuigen van deze waanzin.