De klassieken

Portret van Machiavelli

Ik herinner mij nog goed het moment dat ik de beslissing kenbaar maakte dat ik naar de HBS wilde gaan en niet naar het gymnasium. Aan de bedrand van het ouderlijk bed maakte ik het kenbaar; mijn ouders lieten de keuze aan mij over. Maar de rest van mijn (volwassen) leven heeft het altijd aan me geknaagd; ik wist vrijwel niets van "de klassieken" en verwachtte daar iets heel bijzonders te kunnen vinden.
Roos heeft mij dat gemis altijd luid en duidelijk ingewreven, zij het op bijzonder speelse wijze. Zij had mij (al in 1995!) de Odysseia voor mijn verjaardag gegeven, maar die had ik hooghartig op het stapeltje "nog te lezen boeken" gelegd. Maar in 2003 heb ik het besluit genomen om mij eens te gaan verdiepen in "de klassieken". Op naar de onvolprezen bibliotheek om "De prins" van Machiavelli te lenen; dat was de enige klassieke auteur die mij zo te binnen schoot. Dat boek was er niet, of uitgeleend, maar wèl lag daar een ander boek van Machiavelli, Discorsi, met interpretaties over het werk van Titus Livius, de grote Romeinse historicus; buitengewoon inspirerend. Vervolgens naar de bibliotheek om de boeken van Livius te lenen. Achteraf toevallig, lagen in de Bieb van Bilthoven de drie weergaloze verzamelingen/vertalingen van de overgebleven boeken van Livius. Die heb ik verslonden en herlezen tot op de dag van vandaag.
En ik heb ook de Odysseia in vertaling van Imme Dros, het verjaarsgeschenk van Roos gelezen; dat herlees ik ieder jaar.
Roos heeft dus wel gymnasium gedaan. Zij vertelde dat er toch wel heel veel van wat er vertaald werd eigenlijk helemaal niet had begrepen. Achteraf is het misschien ook helemaal niet zo slecht geweest om al deze verhalen en mythes van de klassieken als volwassene te hebben gelezen en niet als kind. Ik kan de oude Grieken en Romeinen dan ook aan eenieder aanbevelen; inmiddels is vrijwel alles vertaald. Denk aan Ovidius met Metamorfosen, Xenofon met zijn tocht van de tienduizend, natuurlijk Homerus met de Ilias en de Odysseia, maar Thucydides met de Peloponesische oorlog en de toneelstukken van de oude Grieken. Zij hebben onze cultuur sterk beïnvloed; kijk maar op schilderijen en naar de beeldhouwwerken.

Boekcitaten

Het gebeurt je niet bij ieder boek, maar toch wel regelmatig, dat je getroffen wordt door een strofe in een boek. De eerste keer dat me dat overkwam was met "Narziss en Goldmund" van Hermann Hesse. De goedmoedige abt van het klooster suste een dispuut tussen twee jonge geleerden op onnavolgbare wijze, althans op onnavolgbare wijze beschreven door Hesse. Uit Demian van Hesse: Een mens komt nooit thuis; daar waar bevriende wegen samenkomen, daar ziet de wereld er een kort moment uit als een thuis.

Thucydides heeft in zijn fantastische geschiedenisboek "de Peloponesiche Oorlog" de redevoering van Pericles neergelegd. Toen ik die voor het eerst las kwam ik op de nogal voor de hand liggende gedachte dat deze redevoering voor de hedendaagse politiek i.c. democratie van groot belang was. En ja, daar bleek ik ook niet origineel in want die redevoering van Pericles ligt ten grondslag aan de Amerikaanse democratie. Maar als je die de eerste keer leest word als door de bliksem getroffen.

Verder de beschrijving in Livius maar ook prachtig vertaald in het NL de ontmoeting van de twee grootste generaals uit de tweede Punische oorlog, de Carthaagse generaal Hannibal en zijn Romeinse tegenstander Scipio: "als verlamd door wederzijdse bewondering zwegen beiden". Van zo'n schitterende bijzin kan ik echt genieten. 

Dat overkwam mij onlangs ook bij het lezen van "Teder is de nacht", de vertaling van "Tender is the night", van Scott Fitzgerald. Dit is een bijzonder boek; in hoge mate autobiografisch naar ik begreep. Tot mijn verrassing speelt het voor een groot deel in Juan les Pins, net als de boeken van de Lanny Budd serie en in de zelfde tijd en gaat het eveneens over puissant rijke Amerikanen in Europa. Dat neemt niet weg dat het taalgebruik van Scott Fitzgerald pareltjes heeft geproduceerd die mij bijzonder aanspreken.

Zo beschrijft hij de gedachten die spelen bij de hoofdpersoon wanneer die in een vliegtuig, "hoog" boven het Zwitsers landschap glijdt (we schrijven 1925 dus zo hoog gingen de vliegtuigen nog niet).

Citaat: "het was eenvoudig van veraf naar de aarde te kijken, zo eenvoudig als wrede spelletjes te spelen met poppen en soldaten. Zo keken staatslieden en commandanten en alle gepensioneerden naar de dingen." Einde citaat.

De wijze waarop relativering hier wordt neergezet vind ik weergaloos. Maar ook een zin als: "Maandenlang had ieder woord als boventoon een andere betekenis lijken te hebben, die weldra zou worden onthuld......", een beschrijving van een situatie waarin de hoofdpersoon, het alter ego van Scott Fitzgerald zelf dus, voor zijn merkwaardige gedragsomslag uit zal moeten komen. 

Ik heb erg genoten van dit boek, dankzij "het lees advies" dat ik destilleerde uit Norwegian Wood.

PS toegevoegd op 6 november 2011
Een weergaloos mooi boek dat ik heden "onder handen heb" is "Het ijzig hart" van Almudena Grandes. Sowieso zeer lezenswaardig maar daarin kom ik ook een citaat tegen dat ik ergens op moet schrijven. Het gaat om de innerlijke beleving van een man na een "verovering" die hij niet voor mogelijk had gehouden:
Hij had geen verweer tegen die machtige ogen, hij kon alleen maar naar haar kijken en luisteren, de geur inademen van haar gesl.... , waarmee alles was doordrenkt, en (en nu komt wat ik zo geweldig vind:) een begin maken met zich haar te herinneren. Hoe bedenk je het: een begin maken met een herinnering; zo voel ik precies de hoogtepunten in mijn leven. Ik bepeins wel eens: "wat zul je je dit later warm herinneren Evert!".