Het houden van kippen III

Krieltjes zijn wel mooier dan legkippen, maar voor de eieren
is het niks!

Welk ras moet je nemen?
De keuze van kippen is eenvoudig; degenen die het meeste vreten zijn het meest geschikt want die leggen de meeste eieren. Krielkipjes zijn maar klein; ze zijn wel mooi maar ze vreten bijna niks en ze proberen steeds te ontsnappen; je kunt ze hooguit voor de sier nemen; verder heb je er niks aan. Tot overmaat van ramp worden ze ook nog broeds en dan stoppen ze helemaal met leggen en vreten. 
De beste legkippen kunnen het meeste vreten omdat ze meer dan 200 eieren per jaar moeten leggen. Een haan is daar niet bij nodig. Red islands, de bruine kippen die je in legbatterijen ziet zijn prima. Probeer ze te krijgen met hele snavels. Laat je niks wijsmaken dat het beter is om de punten af te branden. Red islands zijn notoire verenvreters of ze nou hele snavels hebben of afgebrande; een kale kont krijgen ze toch. Hebben ze eenmaal ontdekt dat de veren lekker zijn, dan vreten ze elkaar kaal. Daarbij verwonden ze elkaar niet, maar ze trekken de veren bij elkaar uit. Het is geen gezicht zo'n kip met een kale kont waar nog een paar staartveren uitsteken, maar kwaad kan het niet.  
Een ander soort waar ik veel plezier van heb gehad zijn die hele donkere, de barnevelders. Deze twee soorten leggen heel goed. De red island wordt ook zelden of nooit broeds. De Barnevelder een doodenkele keer, maar eigenlijk te zelden om aandacht aan te besteden. Als er een haan bij zit en je hebt een broedse kip dan is het heel leuk om een keer kuikens te laten uitbroeden. Je moet de broedse kip dan wel een apart hokje geven met zo'n tien eieren, anders blijft ze op alle eieren zitten die ook de andere kippen leggen en komt er niks terecht van het broedsel. Gewoon een kistje met wat stro en eieren; je plaatst de kip erop en ze gaat gewoon door met broeden. Je kunt ze rustig bij de andere kippen laten zitten met kuikens en al. En ook al kunnen de kuikens dwars door het gaas heen lopen, dat geeft niks, moeder kloek roept ze wel weer terug.


Is een haan nodig?
Overigens is een haan niet nodig bij legkippen; ook zonder minnaar leggen ze uitstekende, zij het onbevruchte eieren. Overigens is zo'n haan natuurlijk wel leuk hoewel je er als vent best jaloers op kunt worden gezien zijn onvoorstelbare potentie; de hele dag door treedt hij zijn "dames" tot wederzijds genoegen. Voormalig buurman Tom vond dat er een haan bij de kippen moest, omdat ze anders maar gefrustreerd bleven?! en zo geschiedde. Maar op een zekere dag krijg je ongetwijfeld problemen met je buren. Zo'n haan laat ook altijd graag weten dat hij er is en houdt vanaf zonsopgang z'n snavel niet; hij kraait voortdurend en als het niet je eigen haan is dan erger je je wild op den duur. Ik vond het wel gezellig en  buurman Tom ook. Maar later, toen de haan m'n dochter Joke op een keer dwars door het gaas heen had aangevallen, heb ik er onder dwang van haar direct ragout van moeten maken. Zijn staartveren staan nog in mijn rariteitenkabinet.
Dit was vooralsnog het laatste over kippen. Een leuke hobby als je er de ruimte voor hebt.

Het houden van kippen II

Een fraaie kippenren, erve Groot Bavel, De Lutte

De kippenren
Ik geef toe dat ik geen uitgesproken timmerman ben en dat mijn kipperen geen architectonisch hoogstandje was. Ik had hem op een zomeravond aangelegd en hij functioneerde na 20 jaar nog prima. De grootte van de ren moet je natuurlijk aanpassen aan de grootte van je tuin. Hoe groter de ren is hoe meer (biologisch) afval je zonder problemen kwijt kunt. Onze ren was wel 50 vierkante meter voor 5 kippen, maar de kippen gebruiken slechts de voorste helft en vroeger hielden we er 10 kippen in de zelfde ren zonder problemen. Ik schat zo dat je per kip genoeg hebt aan 2 tot 5 vierkante meter als je het niet zo vaak omspit; mijn zonen spitten het ongeveer 3 keer per jaar om. Indien het iedere maand omgespit zou worden kun je volstaan met 2 vierkante meter per kip. Als je nog minder ruimte hebt (wat best kan want kippen vinden alles best als je ze maar genoeg te vreten geeft), dan moet je de stront wekelijks verwijderen en over de tuin verspreiden. Een eenvoudige ren maak je door gaas van twee meter hoog ongeveer 30 centimeter in te graven. Palen sla of graaf je in de grond om de twee meter en het gaas maak je vast met nieten. Natuurlijk kan het allemaal wat fraaier (zie foto). Een kennis van me heeft een ren waarbij tot op dertig centimeter hoogte tegels zijn geplaatst om de muizen tegen te houden. Dat ziet er wat beter uit, maar aan mij is dat niet zo besteed; ik houd meer van een wat improvisorisch geheel, maar dat is een kwestie van smaak en timmeraanleg.

Een zeer professioneel nachthok, onvergelijkbaar
met wat ik ooit had.

Het nachthok 
Kippen stellen nauwelijks eisen aan hun behuizing; een eenvoudige droge overdekte ruimte met wat stro, een zitstok en een voerbak met legkorrels is genoeg. Gedurende de nacht kruipen ze lekker tegen elkaar; het is een heel gezellig geluid als je 'snachts een keer gaat luisteren. Dat slaperige kippegetok heeft iets heel kneuterigs. Verwarming is niet nodig. Kippen kunnen tegen de strengste vorst. In een strenge winter in de tachtiger jaren heb ik het meegemaakt dat de punten van de kammen waren bevroren en in het voorjaar zwart werden en afvielen zoals de vingers van een beklimmer van de Mount Everest. Ze legden er geen ei minder om en vraten er geen hap minder om.

Het branden van snavels
Het is een triest gezicht als je kippen met afgebrande snavels ziet eten; ze moeten wel vijf keer pikken voordat ze een graantje naar binnen krijgen. Als je dat vergelijkt met het rustige pikken van een kip met volledige snavel, dan weet je wat zo'n beest wordt aangedaan. Ik vind het dieren-kwellerij dat afbranden en voor de kippen die door particulieren worden gehouden is het klinkklare onzin dat de snavels gebrand worden. Helaas is het heel moeilijk om nog kippen met volledige snavels te kopen.

Kortwieken; vliegen ze niet meer
over de omheining van de ren

Kortwieken
Om te voorkomen dat de kippen over het gaas heen vliegen moet je ze kortwieken. Zorg daarbij dat je ze niet in hun vel snijdt. Verwijderen van de slagpennen aan beide zijden werkt het beste is mijn ervaring. Ze zien er dan niet meer uit, maar dat moet je dan maar voor lief nemen.

Slachten van de kippen
Vroeger slachtte ik de kippen als ze drie jaar waren en gingen ze in de soep; voor iets anders waren ze niet meer geschikt: zo taai als sinterklaas z'n achterste. Naarmate de kinderen ouder werden en begonnen te protesteren liet ik de kippen vanzelf doodgaan. Ik raad iedereen aan om dat te doen; het heeft iets ondankbaars om die beesten geen oude dag te gunnen. Het is overigens verbazend hoe oud kippen kunnen worden en hoe lang ze nog eieren leggen; ze worden soms wel 7 jaar. Ach, eigenlijk ging het me al lang niet meer om de eieren maar vooral om de gezelligheid die kippen geven. 
Als een kip aan het eind van z'n leven komt dan zie je dat aan de kam. Die begint te schrompelen en wordt licht van kleur. Meestal duurt dat niet lang en wordt de kip steeds slomer. Op enig moment gaat zij rustig in een hoekje zitten, vreet niet meer en gaat heen. Ik begraaf de kippen aan de voet van een fruitboom die daarmee de nodige extra voedingsstoffen krijgt. Ik geloof dat je ze eigenlijk moet meegeven met de vuilnisman, maar stopte ze altijd in de grond. Toen ik de kippen nog slachtte deed ik dat altijd pijnloos voor de kippen. Daartoe deed ik een stropje om het kopje om de hals strak te kunnen trekken. De kop ging dat op een hakblok en met een slag met de bijl werden kop en romp van elkaar gescheiden. Het is dan zaak om de romp direct van je af te richten want het bloed spuit je anders om de oren. Als de romp is leeggestroomd wordt deze aan de poten met twee stropjes aan een boom vastgemaakt. De buik open snijden en de ingewanden verwijderen. Vervolgens veren met vel en al van het vlees losmaken en verwijderen. De poten met een tuinschaar afknippen en de soepkip is klaar. De bouillon die je van deze kippen kunt trekken is heerlijk en onvergelijkbaar met bouillon, bereid van een supermarktkip die nauwelijks zes weken is geworden. Het vlees is donker alsof het van fazant afkomstig is. Het is ook heel stevig vlees, om niet te zeggen bijzonder taai door al het krabben.