Almudena Grandes

Almudena Grandes signeert

Toen ik las wie dit jaar de Nobelprijs voor de literatuur had gewonnen, de Zweedse dichter Tomas Tranströmer, moest ik direct denken aan die bekende en geestige reclame van Stegemann. Het is me eerlijk gezegd een raadsel wat deze dichter, ongetwijfeld wereldberoemd in Zweden, doet in het rijtje met namen als Thomas Mann, Pearl Buck, Hermann Hesse, Churchill, Hemingway, Garcia Marquez om er maar een paar te noemen.
Almudena Grandes hoort zeker wel in dat rijtje thuis. Het zou mij dan ook werkelijk verbazen als zij niet minimaal genomineerd zou worden in één van de komende jaren. Haar boek "Het ijzig hart" is van een onwaarschijnlijke literaire kwaliteit. Op een wijze die ik ken van Homerus in de Odysseia, voert ze een complexe familiegeschiedenis op, die haar wortels heeft in de Spaanse burgeroorlog. De vertellijn zwiept op geniale wijze van verleden naar heden alsof ze de muze heeft ingefluisterd: "en begin maar ergens", net als bij Homerus.
De Spaanse burgeroorlog, een stuk Europese geschiedenis waarin West Europa in doodsangst verkeerde om te worden vermorzeld door het communisme of Hitler-Duitsland. West Europa dat zich lafhartig opstelde en de jonge Spaanse democratie volkomen in de steek heeft gelaten en uiteindelijk verraden. Hitler, Mussolini en Franco konden hun gang gaan en het Spaanse volk werd vermoord. Dit gebeurde met volledige goedkeuring van de katholieke kerk die met de komst van de democratisch gekozen socialistische regering haar machtspositie was kwijt geraakt.
Die Spaanse burgeroorlog, de opmaat voor WO II heeft mij al jaren gefascineerd; wat heeft hier nu precies plaats gevonden? En hoe kan het dat een fascist (generalissimo Franco) na WO II de leiding van het land heeft kunnen behouden, terwijl in Duitsland en Oostenrijk schoon schip werd gemaakt? Van Upton Sinclair kreeg ik al in zijn Lanny Budd serie een goed overzicht van de geschiedkundige gebeurtenissen en de politieke gebeurtenissen; van Almudena Grandes krijg je een perfecte indruk wat de burgeroorlog voor het Spaanse volk heeft betekend.
Het boek is zo ontzettend goed dat ik het voorzichtig consumeer; ik bewaar de laatste hoofdstukken zodat ik langer kan genieten terwijl ik ontzettend graag de afloop wil lezen. Fantastisch en werkelijk van het niveau Mann, Hesse, Garcia Marquez, Bellow en kornuiten. En eerlijk gezegd is dit toch wel een paar klassen beter dan "De ontdekking van de hemel" van onze beroemde Harry.

Boekcitaten

Het gebeurt je niet bij ieder boek, maar toch wel regelmatig, dat je getroffen wordt door een strofe in een boek. De eerste keer dat me dat overkwam was met "Narziss en Goldmund" van Hermann Hesse. De goedmoedige abt van het klooster suste een dispuut tussen twee jonge geleerden op onnavolgbare wijze, althans op onnavolgbare wijze beschreven door Hesse. Uit Demian van Hesse: Een mens komt nooit thuis; daar waar bevriende wegen samenkomen, daar ziet de wereld er een kort moment uit als een thuis.

Thucydides heeft in zijn fantastische geschiedenisboek "de Peloponesiche Oorlog" de redevoering van Pericles neergelegd. Toen ik die voor het eerst las kwam ik op de nogal voor de hand liggende gedachte dat deze redevoering voor de hedendaagse politiek i.c. democratie van groot belang was. En ja, daar bleek ik ook niet origineel in want die redevoering van Pericles ligt ten grondslag aan de Amerikaanse democratie. Maar als je die de eerste keer leest word als door de bliksem getroffen.

Verder de beschrijving in Livius maar ook prachtig vertaald in het NL de ontmoeting van de twee grootste generaals uit de tweede Punische oorlog, de Carthaagse generaal Hannibal en zijn Romeinse tegenstander Scipio: "als verlamd door wederzijdse bewondering zwegen beiden". Van zo'n schitterende bijzin kan ik echt genieten. 

Dat overkwam mij onlangs ook bij het lezen van "Teder is de nacht", de vertaling van "Tender is the night", van Scott Fitzgerald. Dit is een bijzonder boek; in hoge mate autobiografisch naar ik begreep. Tot mijn verrassing speelt het voor een groot deel in Juan les Pins, net als de boeken van de Lanny Budd serie en in de zelfde tijd en gaat het eveneens over puissant rijke Amerikanen in Europa. Dat neemt niet weg dat het taalgebruik van Scott Fitzgerald pareltjes heeft geproduceerd die mij bijzonder aanspreken.

Zo beschrijft hij de gedachten die spelen bij de hoofdpersoon wanneer die in een vliegtuig, "hoog" boven het Zwitsers landschap glijdt (we schrijven 1925 dus zo hoog gingen de vliegtuigen nog niet).

Citaat: "het was eenvoudig van veraf naar de aarde te kijken, zo eenvoudig als wrede spelletjes te spelen met poppen en soldaten. Zo keken staatslieden en commandanten en alle gepensioneerden naar de dingen." Einde citaat.

De wijze waarop relativering hier wordt neergezet vind ik weergaloos. Maar ook een zin als: "Maandenlang had ieder woord als boventoon een andere betekenis lijken te hebben, die weldra zou worden onthuld......", een beschrijving van een situatie waarin de hoofdpersoon, het alter ego van Scott Fitzgerald zelf dus, voor zijn merkwaardige gedragsomslag uit zal moeten komen. 

Ik heb erg genoten van dit boek, dankzij "het lees advies" dat ik destilleerde uit Norwegian Wood.

PS toegevoegd op 6 november 2011
Een weergaloos mooi boek dat ik heden "onder handen heb" is "Het ijzig hart" van Almudena Grandes. Sowieso zeer lezenswaardig maar daarin kom ik ook een citaat tegen dat ik ergens op moet schrijven. Het gaat om de innerlijke beleving van een man na een "verovering" die hij niet voor mogelijk had gehouden:
Hij had geen verweer tegen die machtige ogen, hij kon alleen maar naar haar kijken en luisteren, de geur inademen van haar gesl.... , waarmee alles was doordrenkt, en (en nu komt wat ik zo geweldig vind:) een begin maken met zich haar te herinneren. Hoe bedenk je het: een begin maken met een herinnering; zo voel ik precies de hoogtepunten in mijn leven. Ik bepeins wel eens: "wat zul je je dit later warm herinneren Evert!".