Op pad met een bos ecoloog

Jan opent de schors van een dode den om een indruk te
krijgen over de entomologische fauna aldaar.

We zijn beiden lid van de sectie Thijsse van de Nederlandse Entomologische Vereniging. Binnen het bestuur heb ik graag plaats gemaakt voor Jan ten Hoopen; hij is veel en veel deskundiger dan ik op het terrein van natuur en natuurbeheer; Jan is bos-ecoloog en met name geïnteresseerd in de entomologische aspecten en dood hout beheer in bossen. Inmiddels heb ik door de wandelingen met Ab ervaren dat het ontzettend leerzaam en aangenaam is om met een echte deskundige door natuurterreinen te banjeren; daarom had ik Jan ook gevraagd of wij onze hobbies, wandelen en natuur niet eens konden combineren. En zo waren wij aan de wandel in "de achtertuin" van Jan, de Veluwe zoom; een schitterend natuurgebied aan de rand van de Veluwe, zo tegen de IJssel aan.
Met m'n Dal Vrij abonnement vroeg op stap en om 8.30 ontmoetten we elkaar bij station Dieren; met Jans' auto langs de Posbank en een parkeerterreintje en toen stevig aan de wandel. Eerder hadden we afgesproken dat we zo'n 15 à 20 km zouden gaan doen; ik moest die avond nog bridgen en wilde nog wat energie over hebben; Roos en ik waren niet voor niks van de C-lijn naar de B-lijn van de club gepromoveerd. Het werden er uiteindelijk ruim 21 en dat was ook wel genoeg.

Sporen van moedergang met zijgangetjes
van de larven

Onderweg kwamen we langs een stuk met omgewaaide dode bomen; het onderzoeksgebied van Jan. Met een stevig mes peuterde hij de bast open op zoek naar insectensporen. Hij toonde mij met veel kennis wat de insecten aan vraatsporen onder de bast hadden achtergelaten. Fascinerend hoe hij aan de loop van de sporen de geschiedenis kon aflezen: een relatief brede moedergang van een insect (een dennenscheerder als ik het goed heb onthouden), waar zij aan het eind eitjes had gelegd en van daar uit een waaier van smalle gangetjes van de jonge larven. Deze larvensporen kwamen abrupt tot een eind omdat daar de larven door een predator-insectenlarve waren opgepeuzeld. En vast geen toeval, even verderop in de bast peuterde Jan een larve tevoorschijn met vervaarlijke kaken: een kortschildkeverlarve. Ook liet hij mij het karakteristieke uitvlieggat van een timmerboktor zien, een insect dat ik vermoedelijk vorig jaar een keer heb gezien bij mij achter in het bos.
Ik heb genoten van de schoonheid van het landschap en de deskundige entomologische en landschappelijke begeleiding. Hiervan zouden meer mensen moeten kunnen genieten; wie weet vormen dit soort (georganiseerde) rondleidingen een interessant (braakliggend?) terrein om zowel het wandelen, de interesse in het landschap en haar insecten te stimuleren? Wellicht iets voor de natuurorganisaties; ik ken in ieder geval een zeer deskundige gids met een uitstekende wandelconditie!

Een podcast van de Strabrechtse heide

Vlinderjacht

In het kader van natuureducatie en natuurbeleving voor kinderen doe ik vrijwilligerswerk bij Staatsbosbeheer (SBB) op de Strabrechtse Heide bij Heeze, iets ten zuiden van Eindhoven. Dat ik daarvoor zover van huis ga hangt samen met mijn lidmaatschap van de sectie Thijsse, de ecologische loot aan de boom van de Nederlandse Entomologische Vereniging, zeg maar de nationale insectenclub. Via de boswachter ecologie en inventarisatie, van dit gebied, Jap Smits, die tevens voorzitter is van de sectie Thijsse ben ik hierbij betrokken geraakt. Dat verklaart waarom ik dit werk zo ver van mijn woonplaats doe.
Nu wil het geval dat ik over dit project ben geïnterviewd door de ICT man in het bestuur van de sectie, Raymond B. en dit interview is als Podcast beschikbaar via de website van Thijsse. Om een indruk te krijgen hoe de natuureducatie in dit project tot stand kwam en hoe het in de praktijk uitwerkt kunt u beluisteren a.d.h.v. een directe link met deze podcast.

Een eerste muziek reportage

Roos en ik zijn, onafhankelijk van elkaar sinds jaar en dag liefhebbers van klassieke muziek; het is ons met de paplepel ingegoten. Natuurlijk verschillen we van smaak; Roos is veel meer opera liefhebber dan ik, terwijl ik meer heb met de Cantates van Bach. Al enige jaren is Roos actief bij de konsertzender Utrecht. Zij verzorgt daar een programma over opera's. En al enige tijd speelde ik met de gedachte om zoiets ook te doen met de Cantates van Bach.

Ray registreert de introductie die ik houd.

In het kader van de sectie Thijsse, de ecologische tak van de Nederlandse Entomologische Vereniging heeft Raymond B. de webmaster/ICT-deskundige van het bestuur, podcasts (geluids opnames) gemaakt en op de Internet site geplaatst. Van de voorzitter Jap Smits is al een interview geplaatst op de website van Thijsse. Ook ik ben geïnterviewd; dat zal in april worden geplaatst aldus Ray B. Bij die gelegenheid toonde Ray mij ook de software waarmee hij geluidsfragmenten manipuleerde alsof het tekstfragmenten waren. In mijn enthousiasme dacht ik: "dat zou ik toch ook moeten kunnen". Wat mij dan in het hoofd speelde was om dan ook gewoon thuis programma's in elkaar te sleutelen. Die zouden eventueel als podcasts bij de KZU kunnen worden ingezet. En het is gewoon leuk om die techniek te beheersen.
Die goede Ray bleek bereid om met mij en Roos een sessie te houden die tot een geluidsproductie zou leiden. Dat viel niet mee. Al met al zijn we voor een klein stukje van ruim 6 minuten, met daarin twee gesproken fragmenten en drie stukjes muziek, vier uur bezig geweest. En bij nader inzien viel dat manipuleren van geluidsfragmenten ook niet zo mee; het was een heel gepiel.
Ik wil het wel gaan proberen; dan leen ik voorlopig van m'n jongste zoon een microfoon met USB aansluiting of ik koop er zelf eentje. Het geluidsprogramma (audacity) is freeware en kan van internet worden gedownload. Mocht dit tot enig succes leiden dan zien we maar eens verder.
Ray gaf eerlijk toe dat hij het project pas een kleine kans van slagen gaf toen hij zag dat Roos ook meedeed met de sessie; van mij had hij niet zo'n hoge technische pet op en, naar ik vrees, terecht.

Insectenhotel in gebruik

Let op de dichtgemetselde gaatjes in het houtblok.

Mijn interesse voor insecten is de trouwe lezer van dit Blog vast wel opgevallen. Al eerder heb ik een foto laten zien van een zgn. insectenhotel, een grote naam voor een schijf hout uit een boomstam waarin gaatjes (4-8mm, liet ik mij vertellen door de deskundigen) zijn geboord. Hierin nestelen solitaire wespen en andere houtminnende insecten. Hoe dat er in de winter uitziet had ik nog nooit gezien. Maar nu waren we met de sectie Thijsse van de Nederlandse Entomologische Vereniging in vergadering bijeen in het natuurvrienden gebouw, "het groene wiel" in Wageningen en daar hingen buiten aan de muur in de zon ook enkele insectenhotels. Tijdens de lunch hebben we even gekeken hoe e.e.a. erbij stond. Je kon duidelijk zien dat er een behoorlijk aantal van de "kamertjes" in het hotel waren bezet. De insecten hadden de toegang dichtgemaakt zodat weer en wind minder invloed hebben en ze relatief ongestoord de winter door kunnen komen. Leuk om ook eens tijdens het koude seizoen te zien.

Nieuwe Insectengids

Timmerboktor

Hij lag me al een poosje aan te staren. Op de tafel van nieuwe boeken bij de Bibliotheek lag de Nieuwe Insectengids van de hand van Michael Cinery (ISBN 978-90-5210-499-7). Inmiddels ben ik al een aantal jaren lid van de Nederlandse Entomologische Vereniging (NEV), en zelfs bestuurlijk actief als secretaris van de Sectie Thijsse, die zich vooral bezig houdt met de ecologische aspecten betreffende insecten in het beheer van natuurgebieden. Maar erg veel over insecten weet ik niet. En dan gaat er een wereld open wanneer je al die verschillende variaties ziet op het zelfde grondthema. Ongelooflijk zoveel soorten er zelfs in ons kleine landje voorkomen.

Vandaag ging ik zoals alle dagen mezelf even uitlaten in het bos hier achter. En tot mijn verbazing zag ik allerlei insecten die me nooit eerder waren opgevallen waaronder een vliegend insect met enorme lange sprieten. "Een boktor", dacht ik en waarschijnlijk was dat ook het geval. Hij leek in ieder geval erg sterk op de timmerbok (nooit van gehoord) die veel voorkomt in het soort bossen hier in de buurt. De larve leeft in stobben van dennenbomen. En dat was nou precies waar ik het beestje zag zitten met zijn prachtige uitsteeksels die hij vrolijk heen en weer bewoog.