Isaac Azimov en Stephen King

Omslag van het boek van King

Ik zag een recensie van het nieuwste boek van Stephen King met de titel 22-11-1963, de dag dat JFK werd vermoord door Lee Harvey Oswald. Voor volwassenen uit die tijd een gebeurtenis van jewelste. En nu heeft King een boek geschreven waarin hij naar het schijnt op ingenieuze wijze een proces beschrijft om deze moord te voorkomen; aldus de recensenten een spannend boek. Hij doet dat door een tijdstunnel te bedenken waardoor tijdreizigers naar een tijdstip kunnen reizen enige jaren voordat Kennedy werd vermoord. Azimov heeft een dergelijk verhaal geschreven waarin een soort goden à la Homerus bepaalden hoe zij oorlog konden voorkomen. Zij deden dat door de minimale verandering uit te rekenen. Zo herinner ik mij (en dat is heel basaal gebleven voor mijn manier van denken daarna) dat er een verfblik ergens in een schuurtje op een verlaten plek werd verplaatst van de tweede naar de derde plank, zonder dat er verder ook maar ergens iets veranderde; dit minimale effect zorgde ervoor dat eeuwen later geen oorlog uitbrak; het vlindervleugeleffect, maar wel geschreven zo'n 30 jaar voordat iemand de chaos theorie had bedacht. Azimov was geniaal; hij was dan ook niet alleen science fiction schrijver maar tevens biochemicus.
Laat nu dit boek van Stephen King bij de bieb. op de tafel met zgn. "sprinters" liggen. Voor 1 euro extra mag je het 1 week lenen. Heb ik gedaan; leuk om eens een spannend fiction boek te lezen; doe ik eigenlijk nooit.

Isaac Azimov

Hij is vooral bekend als schrijver van science fiction (SF) verhalen, maar was van zijn vak biochemicus: Isaac Azimov. Eigenlijk ben ik helemaal niet zo'n liefhebber van SF, maar Azimov heb ik altijd met veel genoegen gelezen. Een verhaal dat mij na lezing altijd is bijgebleven zal ik hier proberen samen te vatten. Het was onderdeel van "De science fiction omnibus". Daarvan moet ik ergens in mijn kelder nog een exemplaar hebben liggen, maar ik kon het zo gauw niet vinden, daarom ontbreekt de titel van het verhaal.

Het betreft een verhaal waarin tijd reizen mogelijk is. Ergens in de heel verre eeuwen bestaat een maatschappij van lieden die het zich tot taak hebben gesteld te voorkomen dat er ergens in de tijd oorlog uit zal breken. Dat voorkomen wordt gedaan door te berekenen met grote rekenmachines (de computers bestonden nog niet toen hij dit schreef!) hoe de historie zich zal ontwikkelen. Wordt er, ondanks het ingrijpen toch ergens in de toekomst de mogelijkheid van een oorlog berekend, dan wordt (opnieuw) ingegrepen. Er wordt dan, eveneens met de grote rekenmachines, laat ik voor het gemak "computers" zeggen, berekend welke minimale ingreep nodig is om te voorkomen dat die oorlog zoveel later uit zal breken.
In het verhaal gaat het dan om het verplaatsen van een blik verf in een schuurtje van de tweede plank naar de derde plank; een minimale ingreep inderdaad. En daarmee ontstaat dan uiteindelijk een waterval van verschillen met de andere situatie en het uiteindelijk gevolg is dat die oorlog, zoveel eeuwen later, niet zal plaatsvinden.

Natuurlijk is dit een volstrekt virtuele mogelijkheid maar het heeft mij erg aan het denken gezet; inderdaad kan een heel klein verschil al enorm uitmaken hoe een uitkomst zal zijn. Als de vader van Hitler die avond te laat thuis was gekomen, was er vast geen Adolfje geboren en was de wereld geschiedenis heel anders gelopen om maar eens een voorbeeld te noemen. Maar de kleinste gebeurtenis die miljoen jaar geleden plaats heeft gevonden had een nog veel groter verschil gemaakt. In een complex systeem als onze maatschappij kunnen kleine dingen grote verschillen maken; hierover gaat ook de chaos theorie, de theorie over complexe systemen die zo'n grote rol speelt in mijn hypothese over het ontstaan van het leven. Daarover meer.