Insecten: het vlees van de toekomst

Een bordje meelwormen; hebben niet veel smaak
weet ik inmiddels uit ervaring

Onder deze titel werd een lezing gehouden tijdens het symposium ter ere van het 75-jarig lustrum van de Uyttenboogaart-Eliasen stichting. Arnold van Huis hield op begeesterde wijze het gehoor voor hoe noodzakelijk en hoe belangrijk het was dat de mensheid, althans de westerse mens, over zou gaan op het nuttigen van insecten in plaats van vlees. De omzetting van plantaardig materiaal in insecten proteïnen verloopt veel efficiënter dan in warmbloedige vleesdieren als kippen, koeien en varkens.

Bah, insecten zult u lezer denken, maar dat valt wel mee. Inmiddels heb ik reeds drie maal insecten-hapjes gegeten; ik heb daar geen enkele moeite mee, maar smakelijk is anders. Het smaakt eigenlijk nergens naar. Dat is mijn probleem met insecten voor menselijke consumptie; er zal een hele fabrieksmatige slag gemaakt moeten worden alvorens van dit basismateriaal een smakelijk product wordt. De reden die wordt opgevoerd voor de noodzaak van consumptie van insecten betreft vooral de overbevolking die eraan schijnt te komen. Wellicht zouden we die beter kunnen inperken; de Chinezen zijn daar toch ook in geslaagd?!
In het boek van Dr Paul Julien lees ik overigens dat de pygmeeën zich veel moeite getroostten om de vliegende termieten te vangen. Dit zijn de geslachtsdieren van de termietenkolonie en die zullen ongetwijfeld heel voedzaam zijn. Julien heeft het hem aangeboden, voor de Pygmeeën kostbare geschenk van een mandje toebereidde termieten, met tegenzin aanvaard en er met walging iets van gegeten. Dat verbaast me, want het is toch vooral cultureel bepaald wat men eet en de pygmeeën deden dit al duizenden jaren, dus eetbaar was het zeker en dat wist Julien. Heel veel volkeren in de tropische zone eten overigens insecten. Maar geef mij maar een stukje vlees, dat is toch echt een stuk smakelijker is mijn ervaring.

Insecten piemels

Veel soorten kevers opgeprikt op karton

Bij het symposium in Artis ter gelegenheid van het 75-jarig bestaan van de Uyttenboogaart-Eliasen stichting was er een lezing onder de titel: "Insecten peep show". Het begon inderdaad als een soort peepshow waarbij de inleider, Menno Schilthuizen het niet naliet om het woord piemels regelmatig ten gehore te brengen.
Hij toonde een prikbord met meer dan twintig verschillende soorten kevers die uiterlijk nauwelijks en voor mij zeker al helemaal niet, van elkaar onderscheiden konden worden; functioneel waren zij ook niet of nauwelijks verschillend. Heel anders was het met de piemels van de soorten; spreker liet een enorm scala aan verschillende vormen zien; vormen die ik met de beste wereld niet meer als een manlijk orgaan herkend zou hebben met spiralen en uitsteeksels; het leek wel een feestwinkel. Eerlijk gezegd vond ik het in het begin nogal een gênant onderwerp. Maar gaandeweg realiseerde ik me het evolutionaire aspect wat met dit palet aan verschillende vormen samenhing. Daar ging het de spreker natuurlijk ook om. Daar waar bij zoogdieren eigenlijk slechts 1 functie toegeschreven kan worden aan de penis, daar heeft bij insecten het manlijk voortplantingsorgaan zich tot een vijftal functies weten uit te breiden. Niet slechts de "pipet-functie" maar ook stimuleringsfunctie en een functie die samenhangt met het verwijderen van sperma van de voorgangers en zelfs met het dichtstoppen van het vrouwelijk orgaan zodra de bevruchting heeft plaats gevonden om te voorkomen dat het sperma van een tweede mannetje kans tot bevruchting zou kunnen maken. Fascinerend naarmate je er langer bij nadenkt.
Bij insecten is de paringsdaad natuurlijk van een heel ander sociaal-emotioneel nivo dan bij zoogdieren. Het gaat er nogal ruig aan toe en slechts het resultaat van de daad, het daadwerkelijk voortplantings-succes telt. Individuen die daarbij enig voordeel wisten te bereiken door toevallige genetische verschillen plantten zich derhalve beter voort. Door de razendrappe generatiecyclus, soms zelfs meerdere keren per jaar konden zich verschillen ontwikkelen binnen een soort die zich uiterlijk niet of nauwelijks van elkaar onderscheiden terwijl daarentegen het manlijk orgaan er volstrekt verschillend uit ziet. Ik vond het een fascinerende lezing. Citaat uit de wikipedia: Het komt geregeld voor dat insecten alleen kunnen worden onderscheiden door ze te ontleden en een preparaat te maken van de geslachtsorganen van het mannetje,

Zomerbijeenkomst NEV 2011 te Hengstdijk

Het was voor mij de eerste keer dat ik deelnam aan de zomerbijeenkomst van de NEV. Dit jaar was er voor het eerst bemoeienis van de sectie Thijsse met deze jaarlijkse inventarisatie gebeurtenis. Het gebied betrof Zeeuws Vlaanderen en de centrale plek was Hengstdijk in de kampeerboerderij van de Camping de Vogel. De eerste maaltijd zou om 19.30 uur plaatsvinden teneinde eenieder de gelegenheid te geven om de tijd te nemen om aan te reizen naar deze relatieve uithoek van NL.  Aan het eind van de middag begon het gezelschap binnen te druppelen.

Bekenden groeten elkaar

En zitten geanimeerd met elkaar te overleggen.

Sommigen zoeken de buitenlucht op om even te roken.

Terwijl anderen zich over de kaarten buigen om de
verschillende gebieden vooraf te karakteriseren.

Om 19.30 zou de ontvangst en de maaltijd plaatsvinden. Het gezelschap werd vergast op een voortreffelijke maaltijd, afkomstig van een Chinees restaurant vermoed ik zo. Het was zeer ruim want ondanks dat velen voor een tweede en misschien wel een derde keer opschepten, was er nog over aan het eind van de maaltijd.

Iedereen laat het zich goed smaken.

Na de maaltijd was er een presentatie namens of van de beheerders van resp. Zeeuws Landschap en Staats Bosbeheer. We kregen nadrukkelijk toestemming om de verschillende natuurgebieden te betreden en eventueel over prikkeldraad versperring heen te klimmen. De plaatjes die gepresenteerd werden door Peter van SBB beloofden al veel goeds, althans de flora die werd gepresenteerd zag er veelbelovend uit. Tijdens de lezing zat ik al te knikkebollen van de slaap en we waren dan ook snel vertrokken.

'sNachts hebben Jap Smits en Henk Hunneman met een lichtval op nachtvlinders gezeten waarbij Jap terloops de Myrmica Specioides, nieuw voor Zeeland heeft gesnapt aldus vertelde Jap mij de volgende morgen bij de koffie. Iedereen was present en ging op tocht. Allereerst de groeve bij Nieuw Namen. Officieel zou dit natuurgebied pas in de loop van het weekend voor publiek worden opengesteld, maar wij hadden van SBB toestemming gekregen om te gaan inventariseren en dan niet alleen vanaf de publiekstribune die was aangelegd om te voorkomen dat men de 2 miljoen jaar oude wand zou kunnen beschadigen, maar vanaf de grond. Het was een schitterend plekje niet alleen geologisch maar ook entomologisch. Als relatief schamele mierenman kon ik met gemak drie, vier verschillende soorten te pakken krijgen waaronder een Myrmicaatje. Maar verschillende bijen en wespen hadden hun sporen achter gelaten in de wand.

De publiekstribune, geeft geen toegang tot de grond.

Sporen van graafbijen

Vondsten worden onderling uitgewisseld.

Groepje boven de helling.

Helaas was het einde van dit bezoek niet slechts abrupt maar ook nogal hilarisch; plotseling stond er bovenop de helling een schreeuwende meneer, die in onvervalst Zeeuws duidelijk maakte dat we op moesten donderen en dat hij anders de politie wel zou bellen. Het dikwijls herhaalde feit dat wij toestemming hadden van SBB en dat zelfs schriftelijk konden aantonen ging aan hem voorbij. We waren toch al rond met deze plek dus zijn we maar vertrokken; het was wel het gesprek van de dag natuurlijk. Het betrof iemand die zich zelf meer gezag toekende dan hem toekwam maar wel met hart en ziel aan dit schitterend stukje natuur was verknocht. Geef hem eens ongelijk.

Volgende gebied was het verdronken land van Saeftinghe en de Braakman.

Ik reed met Henk Hunneman mee; hij wilde nog wat gebiedjes verkennen om 'savonds weer op vlinderjacht te kunnen gaan met "de lamp". Misschien was het niet zo'n geschikt gebied voor vlindervangst; het waaide nogal en er was weinig luwte in het gebied. Maar voor vogelaars was het schitterend. De Braakman is een oude kreek en bestaat nu vooral uit slik. Daarop waren tal van kluten, een toch wel zeldzame vogel volgens mij. Toen we aan kwamen rijden deed een fuut net alsof hij/zij niet meer kon vliegen, ongetwijfeld om onze aandacht van de jongen af te leiden. In de Braakman zelf schatten wij het aantal op minstens 10 vanaf de plek waar wij stonden.

Kluten in de Braakman

Verderop was nog een stuk (aangelegd) dennenbos waarin een kolonie reigers zat te schreeuwen en te scheiten; misschien wel luw maar niet zo geschikt om rustig vlinders te gaan vangen met een lamp. Dus nog even verder naar het waterwingebied waar Henk en Jap de avond tevoren hadden gevangen. Daar nog wat verkend en een fraaie plek gevonden met veel vlinders en hommels. Toen ik Eric van der Spek 'savonds attent maakte op dat gebied bleek dan ook dat hij er al geweest was.

Moe maar voldaan terug naar de kampeerboerderij. Een aantal heren zat achter het binoculair de oogst van de dag te prepareren voor de reis.

Aan de slag