Een dag van reflectie

Hier ergens vond Hitler zijn "praalgraf". Een info-
bordje is alles dat hier aan herinnert.
Ik werd er naar van om hier te staan.

Deze oudejaarsdag heb ik vooral in reflectie doorgebracht. Onze reis naar Berlijn heeft bij mij emotionele sporen achtergelaten. De kantoren van Goering, Himmler, Heydrich en van die andere boeven van het derde rijk. De plek waar Hitler als een rat uit z'n hol was gerookt en waar zijn lichaam met een jerrican vol benzine werd aangestoken. Het profiel van de "Berlijnse muur", in de vorm van kinderhoofdjes aangegeven in het plaveisel. Ik kreeg weer de tranen in m'n ogen toen ik dacht aan "het vallen van de muur", destijds zittend voor de TV waarop deze historische gebeurtenis "live" was te zien. Allemaal herinneringen aan hoe vreselijk de mensheid met zichzelf is omgegaan. Dat lijkt gelukkig met de komst van "Europa" achter de rug te zijn ondanks alle problemen binnen de Europese gemeenschap die er momenteel zijn en vooral door de media worden aangedikt.
En dan heb ik vandaag ook weer uren gelezen in het boek "Het Spinoza probleem" waarin het fictieve verhaal over de levens van respectievelijk Baruch Spinoza en Alfred Rosenberg, die sterk anti-semitische Nazi, de jodenjager bij uitstek. Het stemt je allemaal niet erg vrolijk.
En dan nu op naar 2013, het jaar waar ik een belangrijk deel van mijn werkend leven naar heb uitgekeken; het ultieme jaar van mijn pensionering. Ik had niet kunnen voorzien dat het werkend bestaan zoveel jaren eerder zou eindigen, maar komend jaar wordt ik, deo volente 65 en dan is het allemaal officieel.
Vanavond eerst maar eens 2012 uitluiden; de oliebollen staan klaar.

Yalom en Spinoza

Van diverse kanten kreeg ik het leesadvies aangaande "Het Spinoza probleem" van de hand van Irvin Yalom; een vanaf het eerste hoofdstuk intrigerend boek. Het is geschreven op de zelfde manier als "Anna Karenina" van Tolstoj; afwisselende hooofdstukken over twee figuren, in dit geval Baruch Spinoza, een Joodse emigrant uit Portugal, waar de joden gedwongen werden zich tot het christendom te "bekeren" of op de brandstapel gingen. Daarnaast Alfred Rosenberg, de bekende Nazi die in Nürenberg ter dood werd veroordeeld.
Yalom beschrijft op intrigerende wijze het denkproces van Spinoza. Natuurlijk is het vooral fictie, gebaseerd op de geschriften die Spinoza uiteindelijk heeft geproduceerd. Waarschijnlijk spreekt Yalom zelf zijn rationele mening over religie en levensaangelegenheden uit via de mond van de jonge Spinoza; daarin kan ik me overigens volledig vinden.
Vooral prijs ik me gelukkig te leven in deze tijd en dit land waarin je niet gedwongen wordt langs bepaalde lijnen te denken en het gevaar loopt om op de brandstapel te eindigen of door je sociale omgeving in de ban te worden gedaan op basis van wat ooit "geschreven werd" in die boeken uit de bronstijd. Nog steeds is ons land een vrijplaats voor "eigen gedachten". Ik hoop maar dat dit zo mag blijven.
Over Alfred Rosenberg heb ik eigenlijk niets op te merken; goed verhaal waarin de achtergrond van Yalom als psychiater manifest is. Hoe kom je ertoe om waanbeelden tot realisatie te brengen.
Ik ga nog even snel een wandeling maken nu het nog niet donker is en dan weer lekker verder lezen!

Virchow en Bismarck

Monument voor Rudolph Virchow

Onder leiding van een gids maakten we een bijzonder informatieve tocht door Berlijn. Aangezien we niet overal konden stoppen, moest ik vaak foto's maken vanuit de bus, door het raam. Hier zag ik een monument voor Rudolph Virchow, mij bekend als microbioloog. Natuurlijk kan ik het dan niet laten om me direct te verdiepen in de achtergronden van deze Pruisische wetenschapper, tijdgenoot van Otto von Bismarck. En dat was een tijd van vooruitgang en sociale verandering. De Duitse eenwording speelde in die tijd; het revolutiejaar 1848
Een door mij niet te begrijpen monument van, zo te zien, twee worstelende naakte figuren; Virchov vocht toch vooral voor zijn patiënten tegen pathogene microörganismen en tegen maatschappelijk onrecht, hetgeen hem een confrontatie opleverde met de machtige Bismarck, de latere kanselier van een verenigd Duitsland. Het kostte hem (tijdelijk!) zijn baan aan de Charité, het meest prestieuze ziekenhuis van Berlijn in het revolutiejaar 1848; dit was geen toeval.
Het verhaal gaat dat Bismarck de wetenschapper uitdaagde voor een duel. Aangezien de uitgedaagde het "wapen" mag kiezen liep het anders af dan Bismarck had gedacht; het werd geen sabel of pistool maar de keuze tussen twee worstjes, waarvan er eentje was geïnfecteerd met de larven van Trichinella, een parasiet die je akelig ziek kan maken. Bismarck vond het te gevaarlijk en het duel ging niet door.
Maar die Bismarck was een ouwe ijzervreter! Als je zo na zit te genieten van een reisje naar Berlijn en je scharrelt wat rond op Wikipedia, dan krijgt de voorgeschiedenis van alles wat we de afgelopen dagen nog meer reliëf. Ik kom daar zeker nog op terug in de komende dagelijkse Weblog.

30 keer kauwen

Gisteravond in de bus, op de terugweg van onze bridgereis naar Berlijn heb ik genoeglijk zitten kouten over van alles met Hans; zijn achternaam ken ik niet eens, maar we hebben afgesproken dat we nog eens samen gaan bridgen. In die reisuren spraken we over van alles en natuurlijk over mijn stokpaardje van gezond eten. Hans had op mijn visitekaartje gezien dat ik iets had met "Lifestyle" en zo kwamen we daar over te spreken. Hans merkte op dat hij had gelezen (hij noemde een zekere Dr Rau) over het grote belang van "goed kauwen" en had zelf de ervaring dat je met intensiever kauwen van je voedsel ook sneller verzadigd bent. Ik had aanvankelijk moeite om me voor te stellen dat kauwen van zo'n groot belang kon zijn; had me dat althans nooit gerealiseerd als mogelijkheid; vond het (karakterprobleem vrees ik) eigenlijk maar onzin. Maar toen Hans vertelde dat hij er werkelijk bij ondervinding iets van had gemerkt, met name die snellere verzadiging, ging mij toch wel een licht op. Want wat gebeurt er vooral in de mond? dat is de vermenging met speeksel; en in speeksel zitten wel degelijk verteringsenzymen, met name amylase, het enzym dat direct in de mond al begint met het zetmeel in het voedsel af te breken tot kleinere eenheden die snel opgenomen kunnen worden in maag en dunne darm; langzaam afbreekbare suikers zijn en dus rustig aan verder afgebroken worden; het proces dat tot verzadiging leidt.
Heel toevallig had ik de afgelopen week een persoonlijke ervaring gehad met kauwen. Sinds enkele weken bak ik mijn brood van puur volkorenmeel; maakte ik het voorheen steeds van een mengsel van volkorenmeel en bloem, daar liet ik (sinds ik het uitstekend volkorenmeel uit Kropswolde heb) de bloem nu weg. Het resultaat is een bijzonder zwaar brood en wat ik merkte is dat je dan per hap veel langer zit te kauwen. Voor velen is dat een reden om dit soort brood (ook verkrijgbaar in natuurwinkels) ter zijde te schuiven als "te zwaar"; ik vind het heerlijk en doe er vaak nog een snee roggebrood bovenop.
Kauwen is, net als ademhalen een proces dat je bewust kunt doen maar in het algemeen verricht zonder erbij na te denken. Op een bepaald moment laat je het gekauwde voedsel langzaam in je keelgat glijden en slik je het door. Hedenmorgen heb ik een "experiment" gedaan en daarbij geconstateerd dat je "als vanzelf" langer kauwt op iets dat meer vezels bevat. Daar waar ik een hap brood met notenpasta rond de dertig keer kauwde, daar deed ik over een zelfde hap brood, maar dan met kaas en roggebrood erop (zeer vezelrijk) wel vijftig keer. Die relatie lijkt me ook nogal logisch; maar ik had er nog nooit bij stilgestaan.
Maar dat het vezelrijker, beter gekauwde brood dan ook eerder tot verzadiging leidt is lastiger uit te leggen. Daar ga ik nog eens over nadenken. Gegeven is wel dat geheel vezelloze, suikerrijke spijzen (denk aan frisdrank en snoep) nooit tot verzadiging, maar juist tot verslaving leiden. Die halfafgebroken zetmeel componenten zullen vast de sleutel vormen tot de verklaring van het fenomeen.

Met Dekker naar Berlijn

Afgelopen (kerst)dagen hebben we een Bridgereis gemaakt met Dekker Bridge naar Berlijn. De reis en alle entourage werd verzorgd door van der Valk tours; zo waren de verzamelplaatsen in de van der Valk hotels van de Bilt, onze eigen opstapplaats en verder in Apeldoorn en Hengelo. We verbleven in Hotel Brandenburg, een van der Valk hotel in de buurt van Berlijn.

We zijn zojuist om 20.00 uur geland in de Bilt en ik zit nog heerlijk na te genieten van het geheel. De heenreis vond ik overigens "helemaal niks". Van die vreselijke kerstliedjes en een busreis waar geen eind aan kwam voor m'n gevoel. Verder niets dan positiefs! We hebben heerlijk gebridged (werden zelfs eerste in het eindklassement) en ontzettend genoten van de verschillende excursies die binnen de reis waren besloten; daarover de komende tijd ongetwijfeld een aantal Weblogs.
Het gezelschap bestond niet alleen uit bridgers maar vooral ook uit mensen die lekker met de kerstdagen van Berlijn wilden genieten. In "no time" ontstond er cohesie binnen de groep en daar waar we op de heenweg een beetje om elkaar heen draaiden was de terugreis, waarvan het gezoem van de draaiende wielen nog een beetje door m'n hoofd gaat, geanimeerd en hebben we gezellig zitten kletsen terwijl op de achtergrond van die heerlijke jaren zestig muziek ten gehore werd gebracht.

De apotheose vond ik toch wel het diner dansant van gisteravond; we hebben heerlijk gegeten en vooral heel gezellig gedanst ook al kunnen we daar helemaal niks van. Misschien toch maar eens naar een cursus "stijldansen" (har har).

Toch niet zo gek die computer games

Het is opvallend hoe ontzettend goed mijn twee zoons en de twee zoons van Roos het Engels beheersen. Dat is niet van de laatste tijd, maar dat is al zeker tien jaar het geval. Hun woordenschat is enorm. Nu sprak ik enige tijd geleden hierover met zoon Peter en een vriend van hem over dit fenomeen en ook over die grappige bevinding dat de mensen steeds slimmer worden (zie de Blog van gisteren). Overigens in dat artikel in de NYT verontschuldigde de auteur zich bijna dat hij moest toegeven dat die vermaledijde computer games bijdroegen tot die intelligentie ontwikkeling, maar dat terzijde. Maar in ons gesprek bleek dat het ook die computer games waren die het Engels van onze zonen zo heeft doen verbeteren.
Beide vrienden doen een leraren opleiding en hebben merkwaardigerwijs geconstateerd dat die Engelse taalbeheersing veel en veel minder manifest is bij de leerlingen die pakweg zo'n 10 jaar jonger zijn dan zij. En dat komt, ja ja, door het voeren van NLse tekst in die games. Er wordt heden NLs gesproken i.p.v. Engels.
Dit zelfde fenomeen zie je in Spanje waar op TV iedere scheet wordt nagesynchroniseerd in het Spaans; zelfs de Amerikaanse president spreekt daar steevast in het Spaans. En je komt daarom zelden iemand tegen die begrijpbaar Engels spreekt. In Aracena e.o. waar ik zo graag kom, ken ik helemaal niemand die ook maar een woord Engels spreekt. Jammer, maar helaas, zover zal het in NL niet komen, maar ik blijf dit jammer vinden. Frans en Duits zijn ook al aan het verdwijnen in het publiek domein; misschien komt het Chinees ervoor in de plaats.

Steeds slimmer

Geplukt van Internet

Collectief worden we steeds intelligenter, aldus een artikel in de NYT. Dat is natuurlijk een wonderlijk fenomeen want fysiologisch zijn we ongetwijfeld vrijwel gelijk aan de mensen van pakweg duizend of zelfs tienduizend jaar geleden. Dat betekent dat er ook in die "oertijd" mensen rondliepen met de hersencapaciteit van bijvoorbeeld Albert Einstein. Maar die kon natuurlijk niet uit de verf komen; er was toen geen manier om informatie vast te leggen; alle informatie overdracht ging mondeling. In een "primitieve" samenleving werkt dat uitstekend.
Wij mensen zijn een soort, wellicht de enige soort, die als het ware "op de schouders" van alle vorige generaties staat qua kennis-ontwikkeling. En die ontwikkeling is waarschijnlijk al die eeuwen al exponentieel met als hoogtepunten de beheersing van het vuur, domesticatie van planten en dieren, uitvinding van het wiel, en vervolgens de industriële revolutie en de electronica revolutie waar we nu middenin zitten. Exponentieel, dat betekent dus steeds sneller en dat zie je tegenwoordig ook wel. Het is menselijkerwijs nauwelijks meer bij te houden.
En die steeds uitdagender, afwisselender, wereld waarin die zelfde mens leeft heeft tot een toenemende intelligentie geleid; niet nature, maar nurture, of misschien beter gezegd niet nature, maar culture. 3 IQ punten toename per 10 jaar; dat is niet niks. Een fascinerend proces waarvan ik toch wel verwacht dat het een keer af zal gaan vlakken. 

Kerstspel in Epen

Twee als Romeinse soldaten
verklede Epenaren

Vorige week, toen we een weekendje Epen deden was het dorp volop in Kerststemming; voor het katholieke Zuiden betekent dat in ieder geval naast de voor-christelijke kerstboom, de kerststal, maar ook alle bijbelse versierselen die in de christelijke wereld aan de "terugkeer van het licht" worden verbonden. Terwijl we op de terugweg van onze wandeling door de modder zeulden hoorden we uit de richting van het dorp een voortdurende dreun op een grote trom. En eenmaal in de buitengebieden van de stad aangekomen zagen we een kerststal met een groep bezoekers onder leiding van een aantal als middeleeuwers verklede mensen naar de kerststal gaan. Aldaar werd het kerstverhaal gedebiteerd; ik hoorde althans het bekende verhaal van een maagd die in een stal van een kind was bevallen; dat verhaal kennen we ondertussen wel, dus snel doorgelopen, op naar een biertje. Roos vertelde mij dat het Griekse woord voor maagd ook "jonge vrouw" betekent waarmee een "mysterie" voor mij toch wel enigszins werd verklaard.
En verderop in het dorp konden we de herkomst van het tromgeroffel aanschouwen: een groep als Romeinse soldaten  verklede mannen, met een trommelaar voorop. Het begon op dat moment net een stuk harder te regenen, alle reden voor de Centurion om het café binnen te gaan voor een kop koffie zo verzekerde hij ons desgevraagd.
Maar leuk blijft het om het kerstverhaal zo beeldend op straat te kunnen aanschouwen.

Jan Mensinga in Zutphen

Afgelopen week was ik eens op onderzoek gegaan in Zutphen, een plaats waar ik nooit eerder was. Een beetje op de bonnefooi liep ik door het centrum; allemaal leuke ambachtelijke winkels en een rustige voetgangerszone. Op de zaadmarkt vond ik het Henriëtte Polak museum. Er werd werk van Jan Mensinga, een graficus getoond. Eerlijk gezegd had ik nog nooit van hem gehoord. Eerst op de benedenverdieping gekeken; een aantal bronzen stond daar, waaronder een buste van Kees Boeke, de stichter van "de Werkplaats kindergemeenschap", de school waar mijn kinderen hun onderwijs hebben genoten.
Bij grote uitzondering mocht ik op mijn verzoek een foto van deze buste maken; het is de zelfde als die ook op de school zelf is opgesteld. Eén van de dames/vrijwilligers had zelf ook op de Werkplaats gezeten in de tijd dat Kees Boeke daar nog was. Hij had diepe indruk op haar gemaakt. Zij had er in de tijd van "de prinsesjes" op gezeten.
Er hing nog een aantal figuratieve schilderijen en wat modern non-figuratief werk. Op de bovenverdieping was het werk van Jan Mensinga tentoongesteld. Zijn genre is zeer uiteenlopend van spottend zoals de Belgische schilder met de Engelse naam, James Ensor en Jopie Huisman, maar ook heel treffend een aantal portretten van kroeglopers. Het fraaiste vond ik de illustraties die hij bij het boek Vogels van de hand van Schulz had gemaakt. Een imposante expositie die ik graag onder ieders aandacht wil brengen. Deze tentoonstelling is nog te bezoeken tot 3 februari 2013, dus haast u! Verder is het zeer de moeite waard om eens door Zutphen te lopen en vergeet dan ook het theewinkeltje "De Pelikaan" niet.

Afsluiten van een periode

Verjaardagstaart, geplukt van Internet

Gisteravond om 24.00 uur werd mijn jongste kind, mijn zoon Peter 25 jaar. Destijds voor mij een magisch moment toen ik 25 werd, en nu opnieuw nu ik het gevoel heb dat mijn ouderschap een nieuwe fase ingaat. Is tegenwoordig 18 jaar de officiële grens van de volwassenheid daar was dat ooit 21 en zelfs 30 (wanneer je zonder toestemming van de ouders in het huwelijk wilde treden) daar is het voor mijn gevoel 25 jaar. De laatste trap van de raket is opgebrand en ze gaan nu definitief zelfstandig op weg naar de toekomst; als vader speel je geen rol meer. Vanaf dit moment mogen ze me ook bij m'n voornaam gaan noemen wat mij betreft.
Ik moest er, toen gisteravond onze kerkklok 12 keer luidde, sterk aan denken. Helaas had ik m'n GSM niet bij me en kon ik Peter op dat moment niet feliciteren. Dat ga ik nu maar eens goed maken.

Primatencentrum Rijswijk

Foto van een chimpansee, geplukt van Internet

Destijds was ik zo jong afgestudeerd, dat ik niet direct in militaire dienst hoefde. Daarom kon ik van 1971 tot 1974 rustig in m'n eerste baan aan de Vrije Universiteit het vak leren; virologie, parasitologie, Electronen Microscopie en vele immunologische technieken.
Het was in die tijd dat vooruitgang werd geboekt op het gebied van de veiligheid van de bloedtransfusie. HIV en AIDS bestonden nog niet (althans waren nog niet duidelijk manifest in de Westerse wereld), de belangrijkste complicatie van de bloedtransfusie was de Post Transfusie Hepatitis (PTH).
Net in die tijd werd een bloedcomponent aangetoond in het serum van een Australische inboorling, het Australië-antigeen, afgekort au-antigeen. Al snel bleek dat dit een indicator was voor PTH, dat direct werd omgedoopt tot Hepatitis-B, u allen bekend.
Bij het Centraal Laboratorium van de Bloedtransfusiedienst (CLB, mijn latere werkgever) was uiteraard bekendheid met de serologie van Hepatitis-B en mijn collega Jan V. en ik gingen we naar het CLB om over preventiemaatregelen op het lab. te praten met de eerste verantwoordelijke aldaar. Alras bleek dat op het Hepatitis-B lab. een plek vacant was voor een gedétacheerd militair om hoofd van het lab. te worden. En zo ben ik het CLB binnen gerold. In die eerste maanden kreeg ik een spoedcursus van m'n voorganger Pim D. en van de hoofdanaliste. Leuke job in m'n militaire diensttijd; naast het leiden van een fors routine lab. kreeg ik ook een research en ontwikkelingstaak. Overmoedig liet ik weten dat ik in die anderhalf jaar dat mijn diensttijd duurde wel een vaccin zou ontwikkelen. En verdraaid, dat is nog gelukt ook. Onderdeel van het proces was het aantonen van zowel de non-infectieusiteit als de werkzaamheid. Er was eigenlijk geen bekend proefdiermodel om dit te bepalen, maar in onze wijsheid besloten we bij het primatencentrum in Rijswijk te rade te gaan. De chimp lijkt toch wel verrekte veel op de mens nietwaar.
Samen met Henk R. op naar Rijswijk. We kregen een rondleiding door het primatencentrum. Tot verbazing en hilariteit hadden de chimpanzees die daar in hokken opgesloten waren wel zo'n hekel aan mijn collega dat ze collectief naar hem spogen. En dat konden ze verdraaid precies; ze mikten op z'n kleren, z'n gezicht. Die rondleiding was dus van heel korte duur.
Maar we hebben het uiteindelijk vaccin getest op 1 chimp; ik was getuige van de uitvoering en dat vond ik toch wel een hele gebeurtenis. Zo'n enorm beest; ongelooflijk menselijk zoals het daar op de onderzoekstafel lag, uiteraard in een volledige narcose; ik had echt zo'n gevoel dat dit niet kon. Eerlijk gezegd vond ik het vanaf dat moment ongepast om mensapen als proefdieren te gebruiken voor medisch ingrijpende doeleinden. Begrijp me goed, de dierpsychologische experimenten als gedaan door van Hooff en de Waal sluit ik daarvan uit; daar ondervinden de apen geen negatieve effecten van, in tegendeel, ze vinden het waarschijnlijk heel leuk om deel te nemen nieuwsgierig als ze zijn.
Overigens was er zoveel vertrouwen in de veiligheid van het vaccin dat de directieleden van het CLB zich hebben laten vaccineren toen de proef met de chimp geen lever pathologie bleek te veroorzaken en wel de gewenste positieve serologische reactie ontwikkelde. Het vaccin was o.i. veilig en werkzaam, het bleek later zelfs bijzonder werkzaam te zijn bij oudere personen wat niet van veel andere vaccins gezegd kon worden.
Het vaccin is nooit volop in productie genomen door het CLB; de methode was erg omslachtig en voor vaccin productie heb je specifieke expertise nodig. De farmaceutische industrie is in het gat gesprongen en heeft prima inherent veilige vaccins gemaakt m.b.v. recombinant techniek: antigeen, geproduceerd door gemodificeerde bacteriën en weefselkweek. Maar ik blijf er toch trots op dat ik het eerste Hepatitis-B vaccin in NL heb doen produceren, met dank aan al degenen die daaraan hebben meegewerkt, waaronder het primatencentrum Rijswijk.

De wereld die er nooit kwam

Prins Pjotr Kropotkin liep voorop
bij de aanloop tot de sociale
omwenteling in Rusland

Vaak sta ik verbaasd over het verschijnsel "geheugen". Iets dat ik gisteren heb afgesproken heb ik soms vandaag alweer vergeten omdat het middellange geheugen vaak maar matig functioneert. Deze eigenschap breekt mij helaas regelmatig op  met bridgen waarbij je veel onderlinge afspraken moet onthouden. Verder moet je tijdens het afspelen ook nog eens het korte geheugen intensief aanspreken. Daarentegen doet het langetermijn geheugen me vaak verbaasd staan. Zo weet ik nog, en daar slaat dit Blog op, dat mijn grootvader, zo'n pakweg 50 jaar geleden tegen mij zei dat anarchisten de gevaarlijkste lieden waren. Destijds zei mij dat niets; maar een gewaarschuwd mens telt voor twee! Naarmate je dan ouder wordt krijg je een zeker beeld van anarchisten: bommengooiers en oproerkraaiers. Maar enkele jaren geleden ontstond er enige nuance in dat beeld. In het boek "de graanrepubliek", van Frank Westerman stond juist een heel positieve opmerking aangaande anarchisme; een herenboer, die in een periode van smeulend verzet onder de arme landarbeiders tegen de rijke boeren, een anarchist wel aannam om bij hem te komen werken en juist de socialisten en communisten niet. Die opmerking deed mij besluiten om me eens wat te verdiepen in het anarchisme in het licht van die opmerking van zo lang geleden. En nu wilde het toeval dat juist een boekbespreking omtrent dit onderwerp mijn nieuwsgierig oog passeerde: "De wereld die er nooit kwam", een geschiedenis van het anarchisme, van de hand van Alex Butterworth. Inmiddels heb ik het geleend van de bieb en ben ik tot een derde van het boek gevorderd.
Het speelt allemaal zo'n beetje vanaf het midden van de 19e eeuw; het Russische volk in slavermij gehouden door haar eigen bezittende klasse; Frankrijk in de klem van de restauratie; het feodale Bismarck-Duitsland onder leiding van Pruisen als economisch en militair opkomende macht. Het idealisme onder juist de élite van het Russische volk neemt het voortouw tot een sociale omwenteling om het volk uit haar onderhorigheid te bevrijden; het volstrekt onontwikkelde volk moet er weinig van weten; het Tsaristisch regime kent slechts repressie als antwoord. Escalatie is het gevolg.

Louise Michel, dappere vrouw
in het verzet tegen de repressie

Frankrijk kent haar eigen dynamiek; verlies van de oorlog tegen Duitsland (1870-1871) die zij zelf begon; de communes in Parijs en Lyon met de bloedige repressie die daarop volgde; het nationaal trauma en de terugkerende communards.
Het bijzonder vlot geschreven boek leest als de Ilias, spannend, met wisselende kansen voor de partijen, met de veelheid aan nauwelijks te onderscheiden (Russische) namen van strijders, met de soms zeer bloedige beschrijvingen (de moordaanslag op Tsaar Alexander II). Weer zo'n boek waarin je nauwelijks kunt stoppen. Ik raad het zeker mijn vriend Peter C. aan om eens te gaan lezen!

PS En als ik dan zo heerlijk in de ochtendschemering in m'n bed lig te lezen met een kopje thee erbij, gekookt eitje, glaasje vers geperst sinaasappelsap en een zelf gebakken boterham met notenpasta ben ik zo innig tevreden; lezen van een goed boek is een aangename streling van de geest; ik kan er niet genoeg van krijgen. Diezelfde grootvader die mij aan het vooroordeel over anarchisme hielp, mijn naamgever, Evert van Elven, heeft zijn laatste levensjaren door omstandigheden (hij kon nauwelijks meer lopen) louter lezend doorgebracht. Misschien heb ik die voorkeur voor lezen wel van hem.

Thee speciaalzaak "De Pelikaan"in Zutphen

Interieur van theespecialist "De Pelikaan".

Het stond al een tijd op m'n verlanglijst: een bezoek aan Zutphen. Bij voorkeur in combinatie met een museumbezoek. We hadden dinsdagavond gebridged; het kersttoernooi van onze Bridgeclub Groenekan werd gespeeld. Het was behoorlijk laat geworden met het gevolg dat ik vanmorgen pas om 12.00 op weg ging; via Amersfoort en Apeldoorn naar Zutphen. Naar ik al vermoedde kende ik deze stad helemaal niet, en dat is een gemis. Fijne stad met veel klassieke gebouwen; het straalt allemaal rust uit; leuke winkels, niet allemaal kledingzaken zoals bij ons in Bilthoven, maar vooral ook speciaalzaken zoals "de Pelikaan", een al meer dan honderd jaar bestaande winkel, gespecialiseerd in thee en koffie. Eerlijk gezegd was dat mijn primaire reden om naar Zutphen te gaan. Vorig jaar kreeg ik van mijn buurvrouw een forse hoeveelheid thee, waaronder een zak met thee van "de Pelikaan". Het was een speciale receptuur die deze speciaalzaak altijd voor haar moeder maakte. Nu was haar moeder al enkele jaren eerder overleden; eigenlijk was ik verbaasd dat zij na al die jaren nog thee van haar moeder had. En dat was niet zomaar thee, nee deze thee had een fantastische smaak. Maar na een paar maanden was hij helaas op. Buurvrouw vertelde mij toen dat het om een speciale mélange ging en dat het recept daar in Zutphen nog in de winkel voorhanden was.
Eerst naar museum Henriëtte Polak en vervolgens naar dit winkeltje. En inderdaad, men kon na enig zoeken het recept, keurig op kaart, vinden en de mélange werd gemaakt. 500 gram, dat leek mij behoorlijk wat eerlijk gezegd.
Ik vertelde degene die mij hielp dat ik de thee kende via de moeder van mijn buurvrouw. Hij wist mij te vertellen dat deze destijds in de provincie Utrecht woonde. Verder vertelde hij erbij dat zij de mélange met 8 kilogram tegelijk bestelde. Tja, nu begrijp ik beter waarom er jaren later nog thee van haar was. Ik verbruik nog geen kilo per jaar en ben een verwoed theedrinker!

Een wolkenformatie

Prachtig natuurverschijnsel,
gefotografeerd vanuit m'n flatje

Zo'n lage winterzon die dwars door een gat in de wolken op een lager gelegen wolk schijnt. Het frappeerde me zo dat ik er een foto van heb gemaakt. Misschien niet echt spectaculair op de foto, maar in het "eggie" zag het er schitterend uit.
Het is weer eens wat anders dan het zware onweer van vorig jaar. Zo vanuit een flat maak je het weer wat intensiever mee dan dat ik mij van vroeger met een tuin herinner.

Een bultrug mag ook al niet rustig sterven

De inmiddels overleden bultrug, aangespoeld op Texel

In de boeken van Frans de Waal over dierpsychologie heb ik op mogen maken dat naast mensapen ook de walvisachtigen en olifanten een zelfbewustzijn, c.q. sociale intelligentie bezitten. Van een orca-specialiste had ik opgepikt dat orca's geweldig kunnen treuren om het verlies van een kudde-genoot; deze dieren blijven hun leven lang in de kudde van hun moeder en kennen elkaar dus heel intensief.
Voor een bultrug ligt dat vast niet zo heel anders; zelfbewustzijn en ook bewustzijn van de eindigheid van het leven. Wanneer er een walvisachtige aanspoelt op het strand of vastloopt in de ondiepten dan wordt al snel gedacht dat dit buiten de wens van het dier is gebeurd.
Naar mijn idee is dat niet zo; als een walvis voelt dat zijn of haar einde is gekomen en hij/zij heeft niet het geluk van een plotseling levenseinde dan kan hij/zij kiezen voor een verdrinkingsdood of een rustige dood op het "droge". Althans, ik kan mij niets anders voorstellen bij de stranding van een walvis, een zeedier bij uitstek dat donders goed weet dat het onder normale omstandigheden weg moet blijven van ondiepe kusten.
En dan nu het gekrakeel rondom de bultrug van Texel, hij heeft zelfs een naam gekregen, Johannes, en uiteindelijk een ondoelmatig spuitje om het sterven te bespoedigen. De dierenpartij en het zeehondencentrum Pieterburen spreken er schande van. Ik denk er zo het mijne over zo moge duidelijk zijn. Dat het menselijk sterven zo langzamerhand een taboe is geworden mag nog niet betekenen dat we in gaan grijpen in de natuur!

PS Ik heb de vraag omtrent het gedrag van intelligente zoogdieren aangaande "waardig sterven" voorgelegd aan Frans de Waal zelf. Hij gaf tot mijn groot genoegen het volgende antwoord:

Doet denken aan Camus volgens wie de enige filosofisch vraag die telt "zelfmoord" is. Maar er is geen enkele aanwijzing dat dieren zelfmoord plegen. Ik neem aan dat je dat niet bedoelt, maar eeerder denkt aan het rustig afwachten van een komende dood in het geval van deze walvis, maar ook hier weten we niet of dit echt het geval was. Het alternatief is onvrijwillige stranding, bijvoorbeeld door verlies van orientatie. Het stranden van walvissen en dolfijnen blijft een ongelofelijke puzzel, en niemand heeft er een goed antwoord op.

Niet te geloven?!

Afgelopen weekend waren Roos en ik lekker aan het wandelen in Zuid Limburg. En, zoals overal krijg ik gedachtenassociaties. Ook nu, terwijl we op weg waren naar Slenaken. Daar was ik voor het eerst op vakantie met kerst 1979, het jaar dat ik bij Anneke was ingetrokken. Ik had toen een chef waar ik voor het afwerken van mijn promotie erg afhankelijk was en dat liet hij merken ook. Daar waar hij in het begin altijd tegemoet komend en plezierig in de omgang was (althans voor mij, hij was toen als buitenlandse binnenkomer in het instituut  behoorlijk afhankelijk van mij), daar werd hij nu op z'n vriendelijkst gezegd bijzonder onaangenaam. Hij speelde althans woede omdat Anneke en ik er een (kerst/nieuwjaar)weekje tussenuit waren gegaan. Als "straf" publiceerde hij later ook een wetenschappelijke vondst van mij zonder zelfs maar mijn naam te noemen. Daar liep ik me behoorlijk over op te winden, 33 jaar later, daar hoog in de heuvelen van Slenaken.
En dan nu zit ik wat te googelen op Internet en zie ik tot mijn stomme verbazing dat hij dat later nog eens heeft gedaan zonder mij zelfs maar in te lichten; ik zie het artikel voor het eerst.
Ergens begin tachtiger jaren, ik werkte toen al enige jaren niet meer in de wetenschap, is er een voedselschandaal geweest in Spanje; er was chemisch behandelde olie in de handel gebracht als een goedkope olijfolie. De consumenten van die olie werden daar heel verschrikkelijk ziek van. Toen ik dat las en een TV documentaire zag "wist" ik gewoon dat die ziekte zich ontwikkelde volgens de lijnen van ons model. Ik ben daar vervolgens nog voor op TV geweest en heb er kond van gedaan. De directeur van het instituut had mij (zo hoorde ik via via) uitgemaakt voor wetenschappelijke charlatan. Onzin, want zo zit ik helemaal niet in elkaar. En laat nou die zelfde chef opnieuw een idee van mij hebben gegapt en er publicitair mee aan de haal zijn gegaan in plaats van er gezamenlijk over te publiceren althans te discussiëren; het was toch aanvankelijk mijn idee!
Maar gek genoeg kan ik me er niet eens echt over opwinden; ik kan me er niet eens toe brengen om het artikel te gaan lezen.

Weer naar Limburg

Een boom vol maretakken.

Het was ons zo goed bevallen twee weken geleden, dat we besloten om nog een keer naar Limburg te gaan, nu van zaterdag t/m maandag. Het was grappig want we kwamen aan in Hotel Berg en Dal; de ons inmiddels bekende gerant riep ons toe: "pak de sleutel maar hoor". Waarop ik zei: "we zijn hier niet nog, we zijn hier weer!". De modder van de vorige keer zat nog op m'n wandelbroek en m'n wandelschoenen. We hadden een forse wandeling achter de rug van Margraten naar Epen via het dal van de Gulp. Het blijft toch een weergaloos mooi stuk Nederland dat zuidelijkste puntje. Ik heb geen idee aan welke veldheer uit het verleden of aan welke erfenis het te danken hebben, maar dit pareltje was het waard. Niet alleen het heuvelachtige is zo specifiek voor dit gebied, zelfs de flora onderscheidt zich van de rest van NL. De maretak komt slechts voor in het Zuidelijkste puntje. En nu in de herfst kun je deze eeuwig-groene boomparasiet, met zijn kleverige wit-doorzichtige bessen heel goed zien.

Rondje Noorden

Eén van de fraaie Scandinavische werken op de
tentoonstelling "Nordic Art" in het Gronings Museum

Het volkorenmeel voor de broodbereiding was op en verder wilde ik roggebloem en Zeeuwse bloem insalaan voor het maken van taai-taai volgens het recept van Pellaprat. Dat alles kon ik gaan halen bij Mulder Pot, de molen in Kropswolde. Verder had ik zin om lekker te lezen en daar is zo'n lange treinreis uitermate geschikt voor. Dus met de vrijwel lege stoptrein van 6.30 naar Zwolle en overgestapt op de zeer rustige Intercity naar Groningen. Eerst geprobeerd om in het verhaal van "het schervengericht" van A.F.Th. (zo noemt Adri vd Heijden zich de laatste jaren) te komen. Maar dat lukte niet. Raar begin; misschien later nog eens; Roos is nogal van hem onder de indruk. En toen een boek van Adriaan van Dis over Afrika opgeslagen. Zo'n e-reader is toch wel verrekte handig; neemt nauwelijks ruimte in beslag en je kunt er een macht aan boeken op zetten; keuze genoeg.
Aangekomen in stad Groningen even naar de markt gelopen; ik kon pas na 9.00 uur inchecken bij Arriva voor het vervolg van de reis. In Kropswolde zag ik dat de openingstijden van de winkel vanaf 10.00 uur waren. Maar voor de deur stond een vrachtwagen en de molen stond open. De mulder zelf was daar aan het werk en ik maakte een praatje met hem. Zo wist hij mij te vertellen dat Zeeuwse bloem een hoog-kwaliteits product is, zgn. banketbakkerskwaliteit. Verder bleek dat het volkorenmeel afkomstig is van onvervalste Groningse tarwe en natuurlijk gemalen wordt op steen; de beste manier om tarwe te malen aldus Harold McGee. Mulder Pot maalt ook spelt, nu nog afkomstig van een Limburgs bedrijf maar in de toekomst wellicht ook uit Groningen. Leuke ontwikkeling. Ik deed vervolgens stevig inkopen en met een zware rugtas terug naar Groningen.
In het Gronings museum was een tentoonstelling "Nordic Art": schilderijen van kunstenaars uit Scandinavië. Zo uit de tijd rond het jaar 1900. Prachtig werk; een expositie die ik een ieder van harte moet aanbevelen.
En voor de zelfbakkers: maak dan meteen gebruik van de gelegenheid om op steen gemalen meel in te slaan. Op donderdag, vrijdag en zaterdag is het winkeltje vanaf 10.00 uur geopend. Voor het assortiment kun je de website consulteren.

Gijs alweer twee jaar oud!

Samen met pappa Walter boekje lezen

Werd z'n achternichtje Lizzy gisteren 1 jaar oud daar werd Gijs vandaag alweer 2 jaar. Roos en ik hadden pech met de trein en we kwamen meer dan een half uur te laat op de verjaardag van onze Gijs. We werden desondanks door een vrolijke jarige ontvangen. Hoog zwangere dochter en schoonzoon Walter als trotse ouders van de alweer tweejarige; een leuk jong gezin.
Natuurlijk had ik een boek voor hem gekocht en dat wist hij al door de verpakking heen. Rustig pakte hij het uit en samen met pappa Walter ging hij het direct doorbladeren; hij is gek op boekjes. Roos had een naambordje met Gijs erop; Walter vond dat zo leuk dat hij het direct op de deur van z'n kamertje heeft geplakt. Ook had ze een zacht olifantje, een geschenk van haar hoog-bejaarde moeder voor de nieuwe baby die eind januari geboren wordt. Ook had ze een stel piepkleine sokjes voor het nieuwe babietje.
Arja vertelde dat Gijs gek was op het boekje over de paarden dat ik hem vorig jaar op z'n verjaardag had gegeven. Maar dan moest zij het wel voorlezen want ze haalde allerlei gekkigheid uit wat de pret natuurlijk vergroot. Als iemand anders het op een minder enthousiaste wijze voorleest, dan neemt hij het boekje terug en geeft het aan Arja. Die is het inmiddels een beetje zat en verstopt het boekje af en toe. Was dus een goede keuze destijds.
En toen kwamen de taartjes op tafel; Gijs lustte het best en at er met smaak van; desondanks at hij ook nog een boterham voordat hij z'n middagdutje ging doen. Die kleintjes kunnen eten als een wolf; maar ja, ze groeien dan ook flink op deze leeftijd.

Leeker smikkelen van een taartje

Hij begint nu te praten en kan al heel goed duidelijk maken wat hij bedoelt. Wat gaat die ontwikkeling van die jonge kinderen toch ongelooflijk snel. Maar bovenal is hij een lief, vrolijk kind. Ik deed nog damespaard/herenpaard/boerenpaard met hem. Dat vond ik als klein kind ook zo leuk weet ik zelfs nu nog. Ik vind het toch wel heel leuk om opa te zijn.
Na z'n boterhammetje vielen Gijs' ogen bijna dicht; hij was duidelijk toe aan zijn middagslaapje. Wij gingen er vandoor; Arja zou het nog druk genoeg krijgen.
In de binnenstad van den Haag vielen we met onze neus in de boter; een concert in de hal van het stadhuis van den Haag. En misschien niet geheel toevallig zat m'n vriend Huib daar ook te luisteren. Een kwartet van Corelli en een trio van J.S. Bach. Vervolgens een Indische rijsttafel gescoord bij restaurant Poendjak tegenover het Binnenhof. Op de terugweg in de trein zat ik vast te fantaseren dat ik over een poosje met Gijs naar Naturalis zal gaan om hem al die dieren daar te laten zien. Leuk kindermuseum net als het museum in den Haag zelf naast het Haags gemeente museum. Nou ja, we zien wel wat er van komt. In ieder geval kijk ik met veel genoegen terug op deze gezellige familiedag. 

Rachel Carsons' boodschap is pregnanter dan 50 jaar geleden

Voorbeeld van een monocultuur die slechts
met pesticiden vrij van "plagen" kan worden
gehouden.

Van m'n vriend Dick kreeg ik vanmorgen een link naar een artikel in de NYT over de huidige gevaren die het (overmatig) gebruik van pesticiden met zich mee brengen. Net als de uitlaatgassen van auto's en allerlei toevoegingen aan ons voedsel gaan we aan de mogelijke negatieve effecten voorbij. "Ze" letten er wel op dat "het" wel goed gaat. Maar is dat wel het geval? Ik heb er zo mijn twijfels bij; het gaat bij pesticiden per definitie om bio-actieve stoffen die natuurlijk ook op de één of andere manier op het menselijk organisme inwerken. Zo groot is het verschil niet tussen organismen; de basis van alle leven is in beginsel de zelfde. En dat blijkt ook in de praktijk, aldus dit artikel in de NYT. Ik ben er niks gerust op allemaal.
Ik raad eenieder aan om dit artikel eens te lezen en misschien nog eens te overwegen om je voedsel zelf te verbouwen of bij een biologisch werkende moestuinier te kopen. Het is niet alleen maar iets voor "geitenwollensokkendragers"; ik ben ook van mening dat voedsel gewoon veilig moet zijn, maar met de grootschalige productie methoden is dat niet meer mogelijk; zonder pesticiden werkt het niet. En volgens Wageningen is kleinschalig ook niet mogelijk gezien de al maar toenemende wereld-behoefte aan voedsel. Hoe dan verder?